कातरवेळ...

 ऐकतेय ना...!

बागेतील मोगरा सुगंधाने मोहरलाय,

दिवस दमून रात्रीच्या मिठीत सुखावतोय,

वाट पाहून दमलेलं वासरू गाईच्या स्तनांना लुचतंय,

सूर्य चंद्राच्या कवेत विसावलाय,

घनगर्द वडावर पक्ष्यांची शाळा भरलीय,

गावाबाहेरील पांधन ऋषिप्रमाने ध्यानस्थ पहुडलिय,

कुंपनाजवळील रातराणी फुलांनी डवरलीय,

वेशिवरील पाणवठा निर्मनुष्य होऊन निपचित पडलाय,

परसबागेतील चाफ्याने मौनराग आळवायला सुरुवात केलीय,

पश्चिमेकडील आकाशाला देवदुतांनी

केशरी, तांबडा रंग देण्याचं काम पूर्णत्वास नेलंय,

घरी परतलेल्या चिमणीने इवलाल्या पिलांच्या चोचीत

खाऊ भरवून पंखांच्या उबेत घेतलंय,

पारावर बसून लहान पोरांचा खेळ पाहणाऱ्या म्हाताऱ्याला

त्याचा भूतकाळ वाकुल्या दाखवतोय,

एक नवविवाहित तरुणी आजीने 

पाठविलेल्या संदुकातील गोधडीवरून

मायेने हात फिरवतेय,

अश्या या कातरवेळी... 

अगणित कडू गोड आठवनिंच्या थव्यांनी

लाखो प्रियकर, प्रेयसिंच्या मनःपटलावर 

मुक्त विहार करायला सुरुवात केलीय.

आणि माहित्येय तुला...!

अश्यातच एका गावाकडील प्रियकराने,

शहरात राहणाऱ्या प्रेयसीला पत्र लिहायला

कागद हाती घेतलाय,

आणि आता

तो कळवणार आहे म्हणे तिला,

त्याच्या गावाकडील अश्याच अगणित गोड 

कडू कातरवेळींच्या अविट कहाण्या.

धीरज चौधरी...

18/03/2022

प्रवास....

बाहेर पावसाची रीपरीप चालली होती.मि पॅसेंजर च्या डब्यात चढलो व केसावरून हात फिरवून जमा झालेले पावसाचे थेंब अलगद झटकून टाकले व बसन्यासाठी जागा शोधू लागलो . पेरणीचा हंगाम असल्यामुळे व पाऊस असल्यामुळे प्रवाशांची वर्दळ अगदी कमीच होती.रेल्वेचा हॉर्न वाजला व मी आपली जागा पकडली. वातावरण एकदम आल्हाददायी होते . रेल्वेच्या खिडकीमधून आलेली हवेची थंड झुळूक शरीराला स्पर्श करून जात होती. व मनातील आनंद पुन्हा वाढवीत होती .समोरच एक तिशी- पस्तीशितला व्यक्ती आपल्या मुलाला घेऊन बसला होता. मुल मांडीवर डोके ठेवून झोपी गेले होते व मुलाच्या चेहऱ्यावर झोपेतही निरागस असे स्मित पसरले होते. असे वाटत होते की तो देवाशीच संवाद साधतो आहे की काय? की झोपन्यासाठी एक विश्वासाची ,हक्काची व मायाळू जागा मिळाल्यामुळे ते निरागस हास्य त्याच्या चेहऱ्यावर पसरले होते की काय? असे एक ना अनेक प्रश्नांनी मनाच्या  गाभा-यात गर्दी केली व मन नविनच विचारात गुरफटत गेले.आपले बाळ सुखाने झोपले आहे म्हणून वडीलाच्या चेहऱ्यावररही आनंदाची छटा उमटली होती व त्यांच्या चेहऱ्यावरील आनंद मनाला समाधान देत होता. व हे सारे दृष्य मी अगदी डोळ्यात प्राण आणून बघत होतो व मन:पटलावर कोरून घेत होतो. गाडीने वेग घेतला होता , हवेच्या झुळका वाढल्या होत्या व वातावरणात गारवा निर्माण झाला होता व मी विचारांच्या गर्तेत अगदी खोलवर चाललो होतो, तेवढ्यात एक आजी - आजोबा गाणी म्हणत व भिक मागत डब्यामध्ये फिरतांना दिसले.मनातील आनंदाची जागा अविश्वास,अगतिकता,बेईमानी व लाचारीच्या विचारांनी घेतली . त्या आजी- आजोबांचे म्लान झालेले चेहरे व अंगावरील सुरकुत्या त्यांच्या व त्यांच्यासारख्या शेकडो म्हाता-या लोकांच्या भविष्याची जाणीव  करून देत होत्या.थोड्यावेळापुर्वी बघितलेले वडील व मुलाच्या चेहऱ्यावरील ते हास्य मात्र आता फसवे वाटू लागले . आनंदाची जागा आता अविश्वासाने घेतली होती . कारण याच आजी-आजोबांनी आपल्या बाळाला असेच मांडीवर झोपवले असेल व हाताचा पाळणा करून ,रात्रीचा दिवस करून ते आपल्या मुलांसाठी झिजले असतील ,त्यांच्या सुखासाठी जिवाचे रान केले असेल ,कितीतरी रात्री त्यांनी आपल्या मुलाला भविष्यात कष्ट करावे लागू नये म्हणून स्वत: कष्ट करण्यात घालवल्या असतील .म्हातारपणी मात्र त्यांनाच आपल्या मुलाच्या उबदार मांडीवर डोके ठेवणे तर दुरच पण साधे पोटभर जेवण व घोटभर पाणीही मिळू नये व त्यांच्यावरच भिक मागन्याची पाळी यावी हे बघून मन अगदी सुन्न झाले होते  या जगाची नवीनच व फसवी बाजू नजरेसमोर आली होती.मनाला नविनच प्रश्नांनी छेडायला सुरवात केली होती.हळूहळू गाडीचा वेग कमी झाला होता व स्टेशन आल्यामुळे खाली उतरलो .आता पावसाची जागा बोच-या उन्हाने घेतली होती मनातील बोचणा-या प्रश्नांमुळे कदाचीत सुर्याची किरणे अधिक बोचत आहेत की काय? असे वाटत होते .मनात नविनच प्रश्नांचे गाठोडे तयार झाले होते. व त्या प्रश्नांचा भार मनाला खिन्न करून जात होता .ती प्रश्नांची गर्दीच जणू न पांगण्यासाठीच तयार झाली असावी असे वाटत होते.

                         धिरज चौधरी....

09 Sept 2015.

मनोगत...

 निळ्या निरभ्र आकाशाखाली,

चांदण्यांच्या सहवासात

बसायचय तुझा हात हातात घेऊन,

सांगायचीय मनाच्या तळातील

सारी गुपिते तुला,

कारण माहित्येय मला,

तू ऐकत बसशील,साऱ्या गोष्टी

कुठल्याही निष्कर्षाशी न पोहचता.

आदिम काळापासूनच,

घेत आली तू मला पोटात

आणि मी,

भोगत आलो तुला, कधी मनाने,

कधी तनाने, कधी विखारी नजरेने

तरी झाकत आलीस माझं कमजोर असणं

कधी आई बनून, कधी बाई बनून,

कधी आजी बनून, कधी ताई बनून.

कधी प्रेयसी बनून,कधी सई बनून,

सामावत राहालीस माझ निर्माल्य स्वतःमध्ये

एखाद्या अथांग नदीप्रमाणे.

खर सांगू, 

आज विचारायचय तुला, कस जमत ग?

इतकं अथांग वाहत राहणं,

कधी कृष्णाची राधा,

इमरोजची अमृता,

रोमिओ ची ज्युलियट,

बनून सतत समर्पित होत राहणं?

कसं जमतं ग स्वतःच अस्तित्व विसरून 

दुसऱ्याच्या अस्तित्वाला पूर्णत्व देणं?

आज सांगायचंय तुला

तू नसतीस तर हा जीव गहिवरला नसता,

नसती कळली समर्पणाची व्याख्या,

तु नसतीस तर, कळलं नसत सौंदर्यालाही

खंबीर पणाची धार असते ते.

खर सांगू,

तू नसतीस तर कळलच नसतं

"माणसात बाईपणाचा अंश आल्याशिवाय 

 माणसाला पूर्णत्व प्राप्त होत नाही ते".

धीरज चौधरी.

07/03/2022