पदर

 रणरणत्या उन्हात

जणू पावसाची सर

तसा मनाला दिलासा

तुझा मायेचा पदर

आयुष्याची सारी स्वप्न

तुझ्यातून जन्म घेती

जणू बीजा जोजविते

कुशीत ओली माती

ठेच लागताच मला

तुझ्या डोळ्याला पाझर

रात्रंदिस माझ्यासाठी

तुझे कष्टात राबणे

सुखी ठेवजो बाळाला

देवापाशीचे मागणे

माझ्या सुखासाठी सारे

तुझ्या गाण्यातील सूर

जगण्याचे सारे काटे

का ग! तुझियाच पायी?

आसू डोळ्यात रोखून

कशी गाते ग अंगाई?

कशी पेलते सुखाने

साऱ्या संसाराचा भार?

आता मीही देवापाशी

वर एकच मागावा

नित्य तुझ्या सुखासाठी

उभा जन्म हा झिजावा

तुझ्या पायाशी लोळावे

सारे सुखाचे आगर.

धिरज चौधरी....

16/03/2016

आठवण...

 तुझ्या आठवांचा मना भास होता,

मनाचे जणू होऊ लागे स्थलांतर,

जसे कस्तुरी शोधत पळावे मृगाने

तसा शोध चाले मनाचा निरंतर.

तुझ्या आठवांचा शिरस्ता निराळा

कधी राजरस्ता हा अल्लडपणाचा,

कधी गोड हास्याचे थवे सोबतीला

कधी भासतो जथ्था हा वेदनांचा.

तुझ्या आठवांची गुपिते निराळी

कधी खोल दुःखाच्या गर्तेत नेते,

कधी लाख मैफली सजवते मनाशी

कधी एकटेपणाचे वरदान देते.

तुझ्या आठवांची कशिदा निराळी

कधी बेरंग रंगांची आरास ही,

कधी अमृताचे माधुर्य तयाला

कधी मरणासन्नतेचा भास ही.

धिरज चौधरी...

19/04/2025

फिनिक्स...

 बघ ना...

साऱ्याच शक्यता अशक्यतांचे

दार ठोठावून पाहिले मी,

कुठेच अंत लागताना दिसत नाही

स्वतःच्या अस्तित्वाचा.

नुसताच भेटत आहों,

निराशेच्या अगणित थव्यांना

मनाच्या आत आणि बाहेरही.

तुला कळतंय का...?

उधळून देणार आहे मी स्वतःला

आता याच निराशेच्या गर्तेत मुक्तपणे

मला बघायचीत माझ्याच

उरल्यासुरल्या अस्तित्वाच्या धाग्यांची

छिन्न विच्छिन्न शकले होतांना.

मनावर आलेली दंभाची सूज

फुगून गळू होऊन फुटेस्तोवर

न्याहाळत रहायचीय मला

शून्य नजरेने एकटक.

होऊ द्यायचेत उध्वस्त

मनाच्या तळाशी साठलेले

सारे विकार,

जळू द्यायचीय

हाडांना चिकटून बसलेली

"मी" पणाची चरबी.

राखेत मिळू द्यायचीय

आत्मप्रौढीची अंगभर लटकलेली

लक्तरे.

आणि त्या राखेतून घ्यायचीय

थेट उड्डाण मुक्ततेच्या दिशेने,

खरं सांगू,

मला "फिनिक्स" व्हायचय.

01/08/2025

धिरज चौधरी...

तु आणि आठवण....

 बाहेर वळचनिशी 

पावसाच्या सरींनी लगट करायला सुरुवात

केली की

मनात तुझ्या आठवणींच्या

सरीही बेधुंद होऊन फेर धरू लागतात,

आणि अश्यावेळी 

ठेवनीतली अत्तराची कुपी सांडून

घरभर सुगंध पसरावा तशी,

पसरत जाते तुझी आठवण मनभर...

कविता...

 कधीकधी राहतात काही कविता खदखदत,

आत कुठेतरी जाणिवेच्या तळाशी,

धुमसत राहतात कवीच्या विचार वलयाशी,

जिंदादीलिने गलितगात्र होईपर्यंत.

अमरत्वाच वरदान घेऊन आलेल्या त्या,

कित्येक युद्धे जगतात, 

कवीच्या मनरुपी रणांगणावर. 

हळूहळू प्राप्त करतात विजय

आणि भरतात उड्डाणे, 

राखेतून जन्मनाऱ्या फिनिक्स सारख्या.

काही कविता, घेतात हातात हात कवयीत्रीचा

आणि एका जिवलग मैत्रिणीसारख्या, 

हसत खिदळत पुरवत राहतात तिच्या,

भावनांना पंख आणि मनाला ऊब,

नी पेरत राहतात मुक्त विहाराची स्वप्ने

कवयित्रीच्या मनाच्या कोंदणात.

काही कविता जन्मत घेतात मातीतून

सांगत राहतात कष्ट, स्वतंत्रता

व निरागसतेच्या कहाण्या 

आणि 

भिनत राहतात कष्टकऱ्यांच्या

रक्तात कधी घाम तर कधी

मृद्गंध बनून.

काही कविता, 

तेवत राहतात सैनिकांच्या हृदयात

त्याग,संघर्ष, व पराक्रमाची ज्योत बनून,

पुरवत राहतात त्यांना शौर्याची स्वप्ने व 

सांगत राहतात

हौतात्म्याच्या कहाण्या.

खरं सांगायचं तर,

कविता जन्मत राहते करोडो शरिरांनी, 

कुठल्याही कोपऱ्यात

तिला नसतेच चाड गरिबी, श्रीमंतीची, 

काळया, गोऱ्याची, लंगड्या , लुळ्यांची

ती,

स्वच्छंदता, स्वातंत्र्य, क्रांती, या आभूषणानी

येते नटून, आणि बरसत राहते अखंड जलधारांनी

पर्वतावरून कोसळणाऱ्या जलप्रपातासारखी.

धिरज चौधरी...

07/09/2022

कातरवेळ...

 ऐकतेय ना...!

बागेतील मोगरा सुगंधाने मोहरलाय,

दिवस दमून रात्रीच्या मिठीत सुखावतोय,

वाट पाहून दमलेलं वासरू गाईच्या स्तनांना लुचतंय,

सूर्य चंद्राच्या कवेत विसावलाय,

घनगर्द वडावर पक्ष्यांची शाळा भरलीय,

गावाबाहेरील पांधन ऋषिप्रमाने ध्यानस्थ पहुडलिय,

कुंपनाजवळील रातराणी फुलांनी डवरलीय,

वेशिवरील पाणवठा निर्मनुष्य होऊन निपचित पडलाय,

परसबागेतील चाफ्याने मौनराग आळवायला सुरुवात केलीय,

पश्चिमेकडील आकाशाला देवदुतांनी

केशरी, तांबडा रंग देण्याचं काम पूर्णत्वास नेलंय,

घरी परतलेल्या चिमणीने इवलाल्या पिलांच्या चोचीत

खाऊ भरवून पंखांच्या उबेत घेतलंय,

पारावर बसून लहान पोरांचा खेळ पाहणाऱ्या म्हाताऱ्याला

त्याचा भूतकाळ वाकुल्या दाखवतोय,

एक नवविवाहित तरुणी आजीने 

पाठविलेल्या संदुकातील गोधडीवरून

मायेने हात फिरवतेय,

अश्या या कातरवेळी... 

अगणित कडू गोड आठवनिंच्या थव्यांनी

लाखो प्रियकर, प्रेयसिंच्या मनःपटलावर 

मुक्त विहार करायला सुरुवात केलीय.

आणि माहित्येय तुला...!

अश्यातच एका गावाकडील प्रियकराने,

शहरात राहणाऱ्या प्रेयसीला पत्र लिहायला

कागद हाती घेतलाय,

आणि आता

तो कळवणार आहे म्हणे तिला,

त्याच्या गावाकडील अश्याच अगणित गोड 

कडू कातरवेळींच्या अविट कहाण्या.

धीरज चौधरी...

18/03/2022

प्रवास....

बाहेर पावसाची रीपरीप चालली होती.मि पॅसेंजर च्या डब्यात चढलो व केसावरून हात फिरवून जमा झालेले पावसाचे थेंब अलगद झटकून टाकले व बसन्यासाठी जागा शोधू लागलो . पेरणीचा हंगाम असल्यामुळे व पाऊस असल्यामुळे प्रवाशांची वर्दळ अगदी कमीच होती.रेल्वेचा हॉर्न वाजला व मी आपली जागा पकडली. वातावरण एकदम आल्हाददायी होते . रेल्वेच्या खिडकीमधून आलेली हवेची थंड झुळूक शरीराला स्पर्श करून जात होती. व मनातील आनंद पुन्हा वाढवीत होती .समोरच एक तिशी- पस्तीशितला व्यक्ती आपल्या मुलाला घेऊन बसला होता. मुल मांडीवर डोके ठेवून झोपी गेले होते व मुलाच्या चेहऱ्यावर झोपेतही निरागस असे स्मित पसरले होते. असे वाटत होते की तो देवाशीच संवाद साधतो आहे की काय? की झोपन्यासाठी एक विश्वासाची ,हक्काची व मायाळू जागा मिळाल्यामुळे ते निरागस हास्य त्याच्या चेहऱ्यावर पसरले होते की काय? असे एक ना अनेक प्रश्नांनी मनाच्या  गाभा-यात गर्दी केली व मन नविनच विचारात गुरफटत गेले.आपले बाळ सुखाने झोपले आहे म्हणून वडीलाच्या चेहऱ्यावररही आनंदाची छटा उमटली होती व त्यांच्या चेहऱ्यावरील आनंद मनाला समाधान देत होता. व हे सारे दृष्य मी अगदी डोळ्यात प्राण आणून बघत होतो व मन:पटलावर कोरून घेत होतो. गाडीने वेग घेतला होता , हवेच्या झुळका वाढल्या होत्या व वातावरणात गारवा निर्माण झाला होता व मी विचारांच्या गर्तेत अगदी खोलवर चाललो होतो, तेवढ्यात एक आजी - आजोबा गाणी म्हणत व भिक मागत डब्यामध्ये फिरतांना दिसले.मनातील आनंदाची जागा अविश्वास,अगतिकता,बेईमानी व लाचारीच्या विचारांनी घेतली . त्या आजी- आजोबांचे म्लान झालेले चेहरे व अंगावरील सुरकुत्या त्यांच्या व त्यांच्यासारख्या शेकडो म्हाता-या लोकांच्या भविष्याची जाणीव  करून देत होत्या.थोड्यावेळापुर्वी बघितलेले वडील व मुलाच्या चेहऱ्यावरील ते हास्य मात्र आता फसवे वाटू लागले . आनंदाची जागा आता अविश्वासाने घेतली होती . कारण याच आजी-आजोबांनी आपल्या बाळाला असेच मांडीवर झोपवले असेल व हाताचा पाळणा करून ,रात्रीचा दिवस करून ते आपल्या मुलांसाठी झिजले असतील ,त्यांच्या सुखासाठी जिवाचे रान केले असेल ,कितीतरी रात्री त्यांनी आपल्या मुलाला भविष्यात कष्ट करावे लागू नये म्हणून स्वत: कष्ट करण्यात घालवल्या असतील .म्हातारपणी मात्र त्यांनाच आपल्या मुलाच्या उबदार मांडीवर डोके ठेवणे तर दुरच पण साधे पोटभर जेवण व घोटभर पाणीही मिळू नये व त्यांच्यावरच भिक मागन्याची पाळी यावी हे बघून मन अगदी सुन्न झाले होते  या जगाची नवीनच व फसवी बाजू नजरेसमोर आली होती.मनाला नविनच प्रश्नांनी छेडायला सुरवात केली होती.हळूहळू गाडीचा वेग कमी झाला होता व स्टेशन आल्यामुळे खाली उतरलो .आता पावसाची जागा बोच-या उन्हाने घेतली होती मनातील बोचणा-या प्रश्नांमुळे कदाचीत सुर्याची किरणे अधिक बोचत आहेत की काय? असे वाटत होते .मनात नविनच प्रश्नांचे गाठोडे तयार झाले होते. व त्या प्रश्नांचा भार मनाला खिन्न करून जात होता .ती प्रश्नांची गर्दीच जणू न पांगण्यासाठीच तयार झाली असावी असे वाटत होते.

                         धिरज चौधरी....

09 Sept 2015.